Luxe en controverse zijn geen tegenpolen. Zeker in de wereld van kunst en design zijn ze zelfs nauw met elkaar verweven. Juist in de spanning tussen traditie en vernieuwing, esthetiek en schuring, ontstaat de kracht van luxe. Denk maar aan Marcel Duchamp, die de kunstwereld provoceerde met een urinoir, en zo een nieuwe beweging aanvuurde. In de mode kijken we naar figuren zoals Demna, door Gucci aangetrokken omwille van zijn subversieve stijl, en ook in de textielwereld zien we dat luxe vaak ontstaat waar de norm wordt uitgedaagd.
Luxe als provocatie
Luxe is niet alleen het domein van de klassieke, gladgepolijste esthetiek. Het zoekt steeds vaker de grenzen op van het onverwachte. In de mode zijn de voorbeelden legio. High Snobiety, een magazine dat de grens opzoekt tussen high-end mode en streetwear, was ooit voor een niche bestemd, maar is vandaag incontournable in de luxemarkt. Denk aan Edra, het Italiaanse meubelmerk dat conventies rond bekleding radicaal doorbreekt. Hun beroemde ‘Boa Sofa’ — een organisch, knoestig ligobject van meterslange fluwelen slangstructuren — daagt het idee uit van wat een zitmeubel is. De textiele bekleding is hier niet ondergeschikt, maar bepaalt het object. Met hun A’mare Sedia outdoor collectie daagde Edra de markt opnieuw uit door polycarbonaat handmatig te bewerken alsof het om een kostbaar materiaal gaat – en dat terwijl bijna alle concurrenten weggaan van synthetische materialen.
Deze spanning is niet nieuw. Le Corbusier gebruikte al in 1928, in zijn iconische LC1 fauteuil, een koehuid als bekleding. Destijds was dat een provocatieve keuze: ruwe, dierlijke materialiteit in een minimalistisch modernistisch ontwerp. Het samenspel van natuurlijk en industrieel, van comfortabel en rauw, maakt het ontwerp tot op vandaag fascinerend.
Ook voor hedendaagse luxe-stoffen blijft het spelen met materiaal een bron van controverse én aantrekkingskracht. Neem bijvoorbeeld het exclusieve gebruik van wilde zijde, dat kostbaar is door haar schaarste en de complexiteit van de verwerking. Ze is het ultieme statussymbool geworden in high-end textiel.
Dichter bij ons, in Europa, zie je hoe vergeten materialen, zoals hennep, de basis vormen voor de vervaardiging van luxe-textiel. Hennep werd lang verbannen omwille van zijn kwalijke reputatie, maar steekt opnieuw de kop op.
Het spanningsveld tussen high-tech en low-tech
In tijden waarin hightech en hoog performant textiel volop in ontwikkeling is, ontstaat een beweging die zich radicaal afzet tegen technologische perfectie. Sofacover, Deltracon, Libeco, B&T Textilia, Verilin en De Witte Lietaer, zijn voorbeelden van Belgische weverijen die bewust kiezen voor de uitstraling van het handgeweven ambacht. Sofacover spint zelf haar garens vanaf de hekelband en creëert daarmee unieke stoffen die juist door hun kleine imperfecties en tactiele karakter begeerd worden in de luxemarkt. Libeco en De Witte Lietaer zetten voorzichtig in op hennep en drijven daarmee de spanning op tussen zacht en ruw.
Ook het wandtapijt beleeft een opvallende revival. Waar het ooit als ouderwets werd weggezet, blies de Oost-Vlaamse weverij B&T Textilia deze ambachtelijke traditie nieuw leven in. Een aantal niche-editeurs nemen de Verdure-stijl op in hun collecties. De weelderige, groene motieven van bladeren, vogels, planten en bloemen blijken bijzonder succesvol, mede dankzij hun historische associatie met de luxe van de 15e tot 17e eeuw. Ook toonaangevende modehuizen grijpen voor hun tassen- en accessoire collecties naar middeleeuwse scènes met hedendaagse twist.
Paardenhaar: luxe tussen traditie en vernieuwing
Nog zo’n voorbeeld waar materiaalkeuze voor subtiele controverse zorgt: paardenhaar. Deze nobele vezel — glanzend, stevig, uiterst duurzaam — wordt al eeuwen gebruikt voor bekleding van luxemeubels. Belgische weverijen zoals Van Maele Weavers (nu Deltracon) tilden deze techniek naar een hedendaags niveau. In een wereld waar synthetisch en massaproductie domineren, roept de keuze voor paardenhaar vragen op: is het een ode aan puur vakmanschap, of een nostalgische provocatie in een tijdperk van duurzaamheid? We zullen het antwoord nooit kennen, want ondanks de bereidheid van de luxemarkt om hogere prijzen te betalen, dwingt de economische realiteit de aanbieders van deze bijzondere materialen tot andere – lucratievere – keuzes.
Luxe voedt zich met controverse
Wat al deze voorbeelden gemeen hebben: ze dagen onze verwachtingen uit. Luxe is niet alleen het mooiste marmer, de zachtste zijde of de duurste wol. Luxe is betekenis: het verhaal, de spanning, de visie achter het product. Het gaat om textiel dat je niet alleen raakt door zijn schoonheid, maar door de conversatie die het oproept. De keuze van Gucci voor Demna als artistiek directeur is daar niet vreemd aan. Demna Gvasali baande zich een weg naar de luxe, net door die luxe op de korrel te nemen. Als gezworen outsider, migrant, subversief en controversieel stuurde hij zijn modellen met een DHL T-shirt de catwalk op. Dankzij dat imago van outsider werd hij één van de meest invloedrijke modeontwerpers van de 21ste eeuw en zijn alle ogen nu gericht op 23 september voor zijn eerste Gucci show. Wat slechts weinigen weten, is dat hij in 2006 afstudeerde aan de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten in Antwerpen.
In een wereld waarin luxe vaak geassocieerd wordt met comfort en voorspelbaarheid, blijven merken, ontwerpers en producenten relevant door net dat ongemak op te zoeken. Door het onverwachte toe te laten. Door een materiaalkeuze die schuurt – soms letterlijk. Door ambacht opnieuw te laden met hedendaagse relevantie. Luxe ontstaat niet ondanks controverse, maar dankzij controverse.
